ΔΕΙΤΕ ΠΡΩΤΟΙ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ TRIBUNE ΣΤΟ GOOGLE NEWS 
Η έναρξη της αρχαιολογικής έρευνας στην περιοχή της Αρχαίας Ήλιδας πυροδοτεί για ακόμα μια φορά τη συζήτηση γύρω από το ελληνικό πνεύμα. Και αυτό δεν μας προκαλεί πλέον καμία εντύπωση.
Είναι σύνηθες σε εποχές κρίσης (αλλά και μη) να στρεφόμαστε προς τους αρχαίους προγόνους μας, σε μια προσπάθεια εύρεσης του κατάλληλου προσανατολισμού· ενός προσανατολισμού σε αρχές, αξίες, ιδανικά και πρότυπα που διαμορφώνουν χρήσιμους πολίτες για την κοινωνία.
Η αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων για τον κόσμο ήταν αρκετά διαφορετική από τη σημερινή.
Σε καμία περίπτωση, λοιπόν, δεν αρκεί ένα άρθρο για να αναλυθεί πλήρως.
Απαιτούνται χρόνια μελέτης της αρχαίας αλλά και της σύγχρονης βιβλιογραφίας, η οποία ευτυχώς στην εποχή μας είναι εύκολα προσβάσιμη σε όσους ενδιαφέρονται.
Για τον λόγο αυτό, θα επιλέξω να σταθώ σε ορισμένα μόνο σημεία.
Δημοσιεύματα αναφέρουν πως στην Παλαίστρα της Αρχαίας Ήλιδας υπήρχε ανάγλυφο του «Έρωτα και του Αντέρωτα».
Οι δύο έννοιες εκ πρώτης όψεως φαίνονται αντιφατικές, επομένως εύλογα γεννιούνται ερωτήματα γύρω από το τι αντιπροσώπευε η συγκεκριμένη δημιουργία.
Η αλήθεια είναι ότι ο αρχαίος ελληνικός κόσμος χαρακτηριζόταν από μεγάλες αντιθέσεις, τόσο στα φιλοσοφικά κείμενα όσο και στα καλλιτεχνικά έργα.
Και η φυσική εξήγηση είναι απλή: οι πρόγονοί μας θεωρούσαν ότι στόχος οφείλει να είναι η εναρμόνιση των αντιθέτων για να επιτυγχάνουμε και βιώνουμε «ισορροπία».
Ώστε να καθιστάμεθα ισορροπημένοι, αντί να παραμένουμε (και να καταντάμε) ανισόρροποι.
Αρμονία-Ισορροπία στην Αρχαία Ελλάδα
Ο Αριστοτέλης στα «Ηθικά Νικομάχεια» αναφέρει ότι «η υπερβολή και η έλλειψη καταστρέφουν τη σωφροσύνη και την ανδρεία, ενώ η μεσότητα τις διασφαλίζει».
Παράλληλα, ο Κέλσος στον «Αληθή Λόγο» γράφει πως «όσο για το τι είναι κακό και τι όχι, ας μην είμαστε και τόσο σίγουροι. Και αν ακόμα κάτι σου φαίνεται κακό, δεν είναι ξεκάθαρο αν όντως είναι κακό. Δεν μπορείς πάντα να ξέρεις αν πραγματικά είναι ή όχι προς όφελος είτε δικό σου είτε κάποιου άλλου είτε του συνόλου».
Τέλος, ο Μάρκος Αυρήλιος, ο στωικός φιλόσοφος, διδάσκει ότι «όταν ένα έργο μπορεί να επιτελεστεί σύμφωνα προς τον Ορθό Λόγο που είναι κοινός για θεούς και ανθρώπους, μη φοβάσαι το κακό».
Πρόκειται, δηλαδή, για ένα έργο κοινό στο αιώνιο και στο θνητό, στο τέλειο και στο ατελές, στο άσπρο και στο μαύρο, στο καλό και στο κακό, στο λογικό και στο θυμικό. Ένα έργο που περιγράφεται και στο ανάγλυφο το οποίο αναζητούν οι ανασκαφές.
Τί συμβολίζει ο Έρως;
Ο επικρατέστερος μύθος παρουσιάζει τον Έρωτα ως γιο του θεού Άρη και της θεάς Αφροδίτης.
Ο Άρης, ο θεός του πολέμου, της ορμής και της σύγκρουσης, συνάπτει δεσμό με την Αφροδίτη, τη θεά του πάθους και της ομορφιάς.
Η ωμή ενέργεια του Άρη συναντά την αρμονία της Αφροδίτης, οδηγώντας σε μια δημιουργική σύνθεση: ο Άρης απελευθερώνει την Αφροδίτη και η Αφροδίτη ημερεύει τον Άρη.
Το αρσενικό στοιχείο προσφέρει την ενεργητικότητα που χρειάζεται κάθε πτυχή της ζωής, ενώ το θηλυκό τιθασεύει την αγριάδα του αρσενικού.
Η σύζευξη αυτών των δύο παραγόντων γεννά τον θεό Έρωτα, ο οποίος φέρει χαρακτηριστικά και από τους δύο εξίσου.
Και δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς: περισσότερα χαρακτηριστικά από τον Άρη θα σήμαιναν βία και εμμονή χωρίς συναίσθημα, ενώ περισσότερα από την Αφροδίτη θα σήμαιναν έναν έρωτα που χάνει τη σπίθα του και καταλήγει αδρανής.
Ωστόσο, υπάρχει ακόμα ένας μύθος που παρουσιάζει τον Έρωτα ως τέκνο του Πόρου και της Πενίας, ο οποίος αναφέρεται στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα.
Η Πενία (που συμβολίζει τη φτώχεια, τη στέρηση και τις ελλείψεις) πήγε να ζητιανέψει στο συμπόσιο των θεών και εκεί γνώρισε τον Πόρο (που συμβολίζει τα πλούτη, την εφευρετικότητα και τη γενναιότητα). Προκειμένου να γλιτώσει από την ανέχεια, κοιμήθηκε μαζί του και έτσι γεννήθηκε ο Έρωτας.
Για ακόμα μια φορά επιτυγχάνεται η εναρμόνιση των αντιθέτων.
Καταλήγουμε, λοιπόν, σε άλλη μια σύνθεση: ο Έρωτας ενσαρκώνει το θεό που γνωρίζει ότι κάτι του λείπει και καταστρώνει σχέδιο για να το αποκτήσει. Για αυτόν τον λόγο ο Σωκράτης παρουσιάζει τον Έρωτα ως τον απόλυτο φιλόσοφο, καθώς φιλοσοφία ονομάζουμε την αναζήτηση της σοφίας για μια πιο όμορφη ζωή.
Τί συμβολίζει ο Αντέρως;
Ο μύθος περιγράφει τη θεά Αφροδίτη να στενοχωριέται επειδή ο γιος της, ο Έρωτας, μεγαλώνει μόνος του και παραμένει για πάντα παιδί.
Ζητά, λοιπόν, τη βοήθεια του μαντείου της Θέμιδας και η απάντηση που παίρνει είναι ότι «ο Έρωτας δεν μπορεί να μεγαλώσει χωρίς τον αδερφό του». Έτσι γεννιέται ο Αντέρωτας.
Όταν οι δύο θεοί είναι μαζί, ο Έρωτας μεγαλώνει και γίνεται πιο δυνατός· όταν χωρίζουν, μικραίνει και γίνεται ξανά παιδί. Ο Αντέρωτας λειτουργεί ως η ανταπόκριση του Έρωτα.
Σε αυτή την περίπτωση, ο Έρωτας συμβολίζει την ενέργεια, τη ζωτικότητα και το ξεκίνημα, τα οποία όμως μετατρέπονται σε εμμονή και μαρασμό χωρίς τον Αντέρωτα.
Αντίστοιχα, ο Αντέρωτας συμβολίζει την ανταπόδοση και τη δικαίωση, έννοιες που δεν έχουν λόγο ύπαρξης χωρίς τον Έρωτα.
Ενώ ο Έρωτας ενεργεί «τυφλά», ο Αντέρωτας λειτουργεί με λογική και κανόνες, επιτρέποντας στον Έρωτα να αναπτυχθεί.
Όταν παύουν να ισχύουν οι κανόνες που επιβάλλει ο Αντέρωτας, επέρχεται νομοτελειακά η καταστροφή.
Αυτός είναι και ο λόγος που η τέχνη παρουσιάζει τον Έρωτα και τον Αντέρωτα με χαρακτηριστικά εκ διαμέτρου αντίθετα.
Εν κατακλείδι
Έρωτας – Αντέρωτας, Άρης – Αφροδίτη, Πόρος – Πενία. Ο αρχαίοι πρόγονοί μας καταφέρανε μέσα από αυτά τα ζευγάρια να μας περάσουν το μυστικό της ανθρώπινης ύπαρξης.
Τίποτα δεν είναι αμιγές, τίποτα δεν είναι απόλυτο, τίποτα δεν είναι τέλειο.
Κάθε φως γεννά τη σκιά του, κάθε ταξίδι χρειάζεται το λιμάνι του για να μην γίνει μοιραίο.
Καθώς οι αρχαιολόγοι αναζητούν τα ίχνη αυτού του ανάγλυφου στην Παλαίστρα, ας επιχειρήσουμε να ξεθάψουμε κι εμείς εκείνες τις αξίες που μπορούν να γεφυρώσουν τις δικές μας σύγχρονες αντιφάσεις.
