ΔΕΙΤΕ ΠΡΩΤΟΙ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ TRIBUNE ΣΤΟ GOOGLE NEWS 
One day you finally knew
what you had to do, and began,
though the voices around you
kept shouting
their bad advice —
though the whole house
began to tremble
and you felt the old tug
at your ankles.
“Mend my life!”
each voice cried.
But you didn’t stop.
You knew what you had to do (…)
Mary J Oliver, The Journey
Η επικείμενη θρονική εορτή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στις 30 Νοεμβρίου και η ενδεχόμενη Σύναξη των πρεσβυγενών Πατριαρχείων με πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριάρχου, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που υπερβαίνει κατά πολύ το πρωτόκολλο των εκκλησιαστικών σχέσεων: ποια είναι τα όρια ανάμεσα στην εκκλησιαστική διπλωματία, την πνευματική ανεξαρτησία και τις γεωπολιτικές εξαρτήσεις;
Με αφορμή πρόσφατο άρθρο του Εξάψαλμου (ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ) το οποίο διερευνά αν οι Πατριάρχες Αντιοχείας και Ιεροσολύμων θα ανταποκριθούν στην πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και συνδέει την πιθανή στάση τους με τις σχέσεις τους προς τη Μόσχα, ανοίγει εκ νέου μια παλαιά αλλά επίκαιρη συζήτηση για τη θέση των ιστορικών Πατριαρχείων μέσα στο σημερινό εκκλησιαστικό και πολιτικό τοπίο.
Το ζήτημα δεν αφορά απλώς την παρουσία ή την απουσία δύο Προκαθημένων από μια σύναξη.
Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο η Εκκλησία διαχειρίζεται τις σχέσεις της με τα κέντρα πολιτικής ισχύος, καθώς και τις προσδοκίες που δημιουργούνται όταν η εκκλησιαστική μαρτυρία συναντά τις επιδιώξεις κρατών και γεωπολιτικών στρατοπέδων.
Το άρθρο που σχολιάζεται επιχειρεί να αναδείξει αυτή τη διάσταση μέσα από συγκεκριμένες δηλώσεις, συναντήσεις και δημόσιες τοποθετήσεις, διατυπώνοντας αιχμηρά ερωτήματα για τη στάση ορισμένων Προκαθημένων απέναντι στη ρωσική πολιτική επιρροή.
Το παρόν σχόλιο δεν αποσκοπεί ούτε στην υπεράσπιση προσώπων ούτε στη δικαίωση παρατάξεων.
Εξετάζει την επιχειρηματολογία του άρθρου ως δημόσια παρέμβαση, χωρίς να θεωρεί ανεξάρτητα επαληθευμένα όλα τα πραγματολογικά στοιχεία που αυτό επικαλείται.
Στόχος είναι να υπενθυμίσει ότι η αξιοπιστία της εκκλησιαστικής ηγεσίας προϋποθέτει διαφάνεια και καθαρό λόγο, αλλά και ότι η κριτική προς αυτήν οφείλει να στηρίζεται στην ίδια ακριβώς αρχή: στην τεκμηριωμένη κρίση και όχι στην προειλημμένη ετυμηγορία.
Από αυτή την άποψη, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος βρίσκεται πιο κοντά σε ποιο κέντρο ισχύος, αλλά αν τα ιστορικά Πατριαρχεία διατηρούν την ελευθερία να μιλούν με τη δική τους φωνή, ακόμη και όταν αυτή δυσαρεστεί τους ισχυρούς της εποχής.
Η ιστορική τιμή ενός Πατριαρχείου δεν είναι ασπίδα απέναντι στην κριτική – είναι λόγος για αυστηρότερη λογοδοσία.
Το άρθρο εύστοχα στρέφει τη συζήτηση από το κύρος του αξιώματος στην ευθύνη των επιλογών.
Ο σεβασμός προς έναν Θρόνο δεν επιβάλλει σιωπή απέναντι στον εκάστοτε Προκαθήμενό του.
Αντίθετα, η άκριτη αποδοχή κάθε δημόσιας τοποθετήσεως στο όνομα της εκκλησιαστικής ευπρέπειας θα μετέτρεπε τον σεβασμό σε άλλοθι.
Όπως συνοψίζει ο συντάκτης: «Τα πρεσβεία τιμής απαιτούν και πρεσβεία ευθύνης».
Εφόσον οι δηλώσεις που αποδίδονται στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων παρατίθενται με ακρίβεια και στο πλήρες συμφραζόμενό τους, το πρόβλημα δεν είναι μια απλή διπλωματική αβρότητα.
Η παρουσίαση του Ρώσου Προέδρου ως υπερασπιστή της Ορθόδοξης πίστεως και η περιγραφή του πολέμου ως αόριστης συνοριακής κατάστασης αποτελούν επιλογές λόγου που απαιτούν καθαρή εξήγηση.
Η επίκληση της ειρήνης δεν αρκεί, όταν η ίδια διατύπωση θολώνει την ευθύνη για την παραβίασή της.
Άλλο η προσευχή για έναν κυβερνήτη και άλλο η προσφορά εκκλησιαστικού κύρους στη δημόσια εικόνα του.
Εδώ βρίσκεται η αιχμή της διατύπωσης του άρθρου: «Η ρωσική εισβολή δεν μετατρέπεται σε συνοριακή εκκρεμότητα επειδή ένας εκκλησιαστικός ηγέτης επιλέγει να την περιγράψει με βολικούς ευφημισμούς».
Η ανάγκη προστασίας ενός Πατριαρχείου και των προσκυνημάτων του μπορεί μεν να εξηγεί την αναζήτηση επαφών, όμως δεν μπορεί ταυτόχρονα να δικαιολογεί κάθε έπαινο.
Η διπλωματία δεν απαιτεί να βαφτίζεται η πολιτική ισχύς πνευματική αρετή.
Αν η εκκλησιαστική μαρτυρία έχει κάτι ουσιαστικό να προσφέρει, αυτό είναι ακριβώς η δυνατότητα να λέει στον ισχυρό όσα δεν θέλει να ακούσει.
Διαφορετικά, η γλώσσα της ειρήνης κινδυνεύει να γίνει διακόσμηση της εξουσίας.
Το άρθρο θέτει το όριο με σαφήνεια: «Όμως ο διάλογος απαιτεί και την ελευθερία να ειπωθεί μια δυσάρεστη αλήθεια στον ισχυρό συνομιλητή. Χωρίς αυτή την ελευθερία, η διπλωματία διολισθαίνει στην κολακεία».
Ωστόσο, το άρθρο αποδυναμώνει τη δική του κριτική όταν περνά από την αξιολόγηση συγκεκριμένων λόγων στην απόδοση κινήτρων.
Η ευγνωμοσύνη της Αντιόχειας για βοήθεια δεν είναι από μόνη της ομολογία εξάρτησης.
Ούτε οι επαφές με τη Μόσχα αρκούν για να αποδείξουν φόβο, αχαριστία ή δουλοπρέπεια.
Οι βαρείς χαρακτηρισμοί δεν γίνονται τεκμήρια επειδή διατυπώνονται με αγανάκτηση.
Μια κριτική που ζητά ιστορική ακρίβεια οφείλει να απαιτεί και αποδεικτική ακρίβεια από τον εαυτό της.
Ο ίδιος ο συντάκτης αναγνωρίζει ότι «Η ευγνωμοσύνη για μια πραγματική βοήθεια είναι ανθρώπινη και θεμιτή. Δεν αποδεικνύει από μόνη της υποτέλεια.» όμως αυτή η παραδοχή κάνει ακόμη πιο αναγκαία την τεκμηρίωση της μεταγενέστερης κρίσεὠς του:
«Και όταν προστίθενται εγκώμια προς την πολιτική εξουσία της Ρωσίας, η εικόνα αποκτά χαρακτηριστικά δουλοπρέπειας».
Η κριτική στα εγκώμια μπορεί να είναι αυστηρή χωρίς εντούτοις να μετατρέπεται σε βεβαιότητα για τα κίνητρα.
Απαιτούνται, λοιπόν, καθαρή στάση από τους Προκαθημένους και τεκμηρίωση από τον επικριτή.
Η ευθύνη του εκκλησιαστικού αξιώματος δεν καταργεί την ευθύνη της κριτικής, ωστόσο η δεύτερη οφείλει να είναι τόσο συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη, όσο απαιτεί να είναι η πρώτη καθαρή και ανεξάρτητη.
Η πρόσκληση της 30ής Νοεμβρίου, όπως παρουσιάζεται στο άρθρο, προσφέρει ένα συγκεκριμένο πεδίο διαλόγου.
Η ανταπόκριση θα ήταν μια ουσιαστική πράξη συνεννοήσεως, όχι δήλωση προσωπικής αφοσιώσεως στον Βαρθολομαίο. Αν υπάρξει άρνηση, είναι εύλογο να ζητηθεί σαφής αιτιολόγηση, εφόσον δεν είναι εύλογο να έχει ήδη συνταχθεί η καταδίκη πριν ακόμα δοθεί η απάντηση.
Η ενότητα δεν οικοδομείται ούτε με επιλεκτική διαθεσιμότητα ούτε με δημόσια τελεσίγραφα που μετατρέπουν κάθε διαφωνία σε τεστ νομιμοφροσύνης.
Χρειάζεται, επομένως, να διατηρηθεί η επιφύλαξη που διατυπώνει και το άρθρο: «Δεν δικαιούμαστε να προεξοφλήσουμε ούτε άρνηση ούτε απουσία».
Αυτό είναι και το βαθύτερο όριο της λογικής των στρατοπέδων: η Εκκλησία δεν χρειάζεται να χωριστεί σε υπερασπιστές και αντιπάλους προσώπων. Χρειάζεται κοινά κριτήρια για τον δημόσιο λόγο, την ευθύνη και τον διάλογο.
Όποιος καταγγέλλει την πολιτική εξάρτηση οφείλει να την κρίνει με το ίδιο μέτρο όπου κι αν αυτή εμφανίζεται.
Και όποιος επικαλείται τη συνοδικότητα οφείλει να αφήνει χώρο για πραγματική διαφωνία, όχι μόνο για επιβεβαίωση της δικής του θέσεως.
Το ισχυρότερο επιχείρημα του άρθρου δεν είναι ότι οι πρεσβυγενείς Θρόνοι πρέπει να αποδείξουν σε ποιον ανήκουν. Είναι ότι δεν πρέπει να ανήκουν σε καμία πολιτική αυλή. Τα πρεσβεία τιμής δεν είναι ούτε παράσημο ασυλίας, ούτε υποχρέωση κολακείας προς οποιοδήποτε κέντρο ισχύος.
Η εκκλησιαστική ανεξαρτησία αποκτά περιεχόμενο μόνο όταν ο λόγος παραμένει ελεύθερος ακόμη και απέναντι στον ευεργέτη.
Εκεί δοκιμάζεται το ανάστημα ενός Προκαθημένου: όχι στο ποιον συναντά, αλλά στο τι μπορεί να του πει χωρίς να προδώσει τη μαρτυρία που εκπροσωπεί.
