ΔΕΙΤΕ ΠΡΩΤΟΙ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ TRIBUNE ΣΤΟ GOOGLE NEWS 
Το Θερινό Ηλιοστάσιο 21 Ιουνίου είναι η ημέρα με τη μεγαλύτερη περίοδο φωτός της ημέρας και τη μικρότερη νύχτα του έτους σε αυτό το ημισφαίριο, όταν ο ήλιος βρίσκεται στην υψηλότερη θέση του στον ουρανό.
Σε κάθε πόλο υπάρχει συνεχές φως της ημέρας την ώρα του Θερινού Ηλιοστασίου.
Το αντίθετο γεγονός είναι το Χειμερινό Ηλιοστάσιο.
Η λέξη ηλιοστάσιο δηλώνει την «ακινησία του Ήλιου».
Προέρχεται από το «ήλιος» και το «στέκομαι»/«στάση» επειδή κοντά στα ηλιοστάσια (λίγες ημέρες πριν ή μετά) ο Ήλιος φαίνεται να επιβραδύνει τη φαινομενική κίνησή του προς τα βόρεια ή προς τα νότια (κίνηση στην απόκλιση), μέχρι που την ημέρα του ηλιοστασίου αυτή η κίνηση μηδενίζεται και αντιστρέφεται.
Εξίσου ορθό ετυμολογικά είναι και το συνώνυμο «ηλιοτρόπιο» ή «λιτρόπι» (έτσι χαρακτηρίζει τη μεγαλύτερη μέρα του έτους η λαϊκή παράδοση).
Την ίδια σημασία έχει και η αγγλική λέξη solstice, η οποία έχει λατινική προέλευση. Προέρχεται από το λατινικό solstitium (από το λατινικό sol που σημαίνει ήλιος και το sistĕre, απαρέμφατο του sistō που σημαίνει τοποθετούμαι, στέκομαι).
Από την προϊστορία, το Θερινό Ηλιοστάσιο ήταν μια σημαντική εποχή του χρόνου σε πολλούς πολιτισμούς και έχει χαρακτηριστεί από φεστιβάλ και τελετουργίες.
Παραδοσιακά, στις εύκρατες περιοχές (ιδιαίτερα στην Ευρώπη), το Θερινό Ηλιοστάσιο θεωρείται ως το μέσο του καλοκαιριού και αναφέρεται ως μεσοκαλόκαιρο. αν και σήμερα σε ορισμένες χώρες και ημερολόγια θεωρείται η αρχή του καλοκαιριού.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι το Θερινό Ηλιοστάσιο ήταν πολιτιστικά σημαντικό από τη νεολιθική εποχή.
Πολλά αρχαία μνημεία στην Ευρώπη ειδικά, καθώς και σε μέρη της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Αμερικής, ευθυγραμμίζονται με την ανατολή ή τη δύση του ηλίου στο Θερινό Ηλιοστάσιο (βλ. αρχαιοαστρονομία).
Η σημασία του Θερινού Ηλιοστασίου διέφερε μεταξύ των πολιτισμών, αλλά οι περισσότεροι αναγνωρίζουν το γεγονός κατά κάποιο τρόπο με διακοπές, φεστιβάλ και τελετουργίες εκείνη την εποχή με θέματα γονιμότητας.
Το Θερινό Ηλιοστάστιο -η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου- αποτελούσε ανέκαθεν κομβικό σημείο για τους αρχαίους πολιτισμούς.
Δεν ήταν απλώς ένα αστρονομικό φαινόμενο, αλλά μια ιερή στιγμή κοσμογονικής σημασίας, συνδεδεμένη με τη γονιμότητα, τη φωτιά, την κορύφωση της ηλιακής ισχύος και, ταυτόχρονα, την απαρχή της σταδιακής υποχώρησης του φωτός.
Οι παραδόσεις σε όλο τον πλανήτη μοιράζονταν κοινά σύμβολα, με κυρίαρχα τη φωτιά (ως επίγεια αναπαράσταση του Ήλιου) και το νερό (ως στοιχείο κάθαρσης).
Στην αρχαία Αθήνα, το αθηναϊκό ημερολόγιο είχε σαν αφετηρία την πρώτη νέα σελήνη μετά το Θερινό Ηλιοστάσιο.
Ο πρώτος μήνας του Αττικού Ημερολογίου ήταν ο μήνας Εκατομβαιών, αντιστοιχούσε με το χρονικό διάστημα από 23 Ιουνίου έως 23 Ιουλίου και ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα, θεός του φωτός, προστάτης των τεχνών και της μαντείας (γι΄αυτό πιστεύεται ότι το Θερινό Ηλιοστάσιο είναι άμεσα συνυφασμένο με τη μαντική τέχνη).
Στην διάρκεια αυτού του μήνα λάμβαναν χώρα οι Ολυμπιακοί αγώνες κάθε τέσσερα χρόνια.
Οι Σπαρτιάτες τελούσαν τα Υακίνθεια προς τιμή του Υάκινθου τον οποίον άθελά του σκότωσε ο θεός Απόλλων κτυπώντας τον με τον δίσκο.
Οι Λακεδαιμόνιοι σύμφωνα με τον Ξενοφώντα διέκοπταν ακόμη και τις εκστρατείες τους για να λάβουν μέρος στις εορτές αυτές.
Στην αρχαία Ελλάδα γιόρταζαν κατά το Θερινό Ηλιοστάσιο την ανάσταση της Κόρης της Δήμητρας, Περσεφόνης και δόξαζαν τον Διόνυσο, ως ελευθερωτή των ανθρωπίνων ψυχών.
Η Περσεφόνη είναι η ψυχή της Γης, η οποία πέρασε απ’ όλες τις καταστάσεις των τεσσάρων εποχών και κατόπιν ανέβηκε στον Όλυμπο, αφού ενώθηκε με τον Διόνυσο και έτσι θα ζήσει μαζί του την αιώνια νεότητα και ευθυμία
Για το λόγο αυτό, η νύχτα του Θερινού Ηλιοστασίου ήταν η γιορτή μιας ερωτικής μαγείας, με τους νέους να ανταλλάσσουν ερωτικούς όρκους και να πηδούν πάνω από τις φωτιές για να εξαγνίσουν αυτούς τους όρκους αποδιώχνοντας κάθε επιβουλή. Ήταν οι φωτιές της τύχης, πηδώντας πάνω από τις φλόγες τρεις φορές.
Η ερωτική μαγεία αυτής της βραδιάς αποτέλεσε έμπνευση και για τον σπουδαίο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο οποίος τη μετέφερε και την πάντρεψε με τον κόσμο των ξωτικών στη ρομαντική κωμωδία του με τίτλο «Όνειρο Θερινής Νυκτός».
Για τους Αιγυπτίους, το Θερινό Ηλιοστάστιο συνέπιπτε με την εμφάνιση του Σείριου (του λαμπρότερου αστεριού) στον πρωινό ουρανό.
Αυτό το διπλό φαινόμενο προανήγγειλε την ετήσια πλημμύρα του Νείλου, η οποία ήταν ζωτικής σημασίας για την αγροτική παραγωγή και την επιβίωση της χώρας. Το ηλιοστάστιο σηματοδοτούσε τη δική τους Πρωτοχρονιά (Wepet Renpet).
Για τους Κέλτες, το ηλιοστάστιο ονομαζόταν Litha. Άναβαν μεγάλες φωτιές σε λόφους για να ενισχύσουν συμβολικά την ενέργεια του ήλιου που άρχιζε να εξασθενεί.
Οι άνθρωποι πηδούσαν πάνω από τις φλόγες για καλή τύχη, γονιμότητα και προστασία από τα κακά πνεύματα, μια παράδοση που επιβιώνει μέχρι σήμερα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες (και στην Ελλάδα με τις φωτιές του Αη-Γιάννη του Κλύδωνα).
Αν και στο νότιο ημισφαίριο οι εποχές είναι αντίστροφες, ο προσανατολισμός των ναών των Μάγια και των Αζτέκων δείχνει απόλυτη ακρίβεια στην καταγραφή του θερινού ηλιοστασίου.
Στο Chichen Itza, το φως του ήλιου κατά το Θερινό Ηλιοστάστιο φωτίζει με απόλυτη ακρίβεια τη βόρεια και ανατολική πλευρά της πυραμίδας El Castillo, δημιουργώντας την αίσθηση μιας τέλειας κοσμολογικής ευθυγράμμισης.
Η Φιλοσοφική Διάσταση (Πλατωνισμός): Στη μεταγενέστερη πλατωνική και νεοπλατωνική παράδοση, το Θερινό Ηλιοστάστιο στον αστερισμό του Καρκίνου θεωρούνταν η «Πύλη των Ανθρώπων».
Ήταν το σημείο από το οποίο οι ψυχές κατέρχονταν από τον ουράνιο κόσμο για να ενσαρκωθούν στη Γη. Αντίθετα, το Χειμερινό Ηλιοστάστιο (στον Αιγόκερω) ήταν η «Πύλη των Θεών», από όπου οι ψυχές απελευθερώνονταν και επέστρεφαν στο θείο.
Το Θερινό Ηλιοστάσιο συμβαίνει κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του ημισφαιρίου. Στο βόρειο ημισφαίριο, αυτό είναι το ηλιοστάσιο του Ιουνίου (20, 21 ή 22 Ιουνίου) και στο νότιο ημισφαίριο, αυτό είναι το ηλιοστάσιο Δεκεμβρίου (20, 21, 22 ή 23 Δεκεμβρίου).
Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η παραδοσιακή ημερομηνία του Θερινού Ηλιοστασίου ήταν η 24η Ιουνίου.
Στους γερμανόφωνους πολιτισμούς, η ώρα γύρω από το θερινό ηλιοστάσιο ονομάζεται «μέσο του καλοκαιριού». Παραδοσιακά στη βόρεια Ευρώπη το μεσοκαλόκαιρο θεωρούνταν η νύχτα 23–24 Ιουνίου, με το καλοκαίρι να ξεκινά την Πρωτομαγιά.
Το Θερινό Ηλιοστάσιο εξακολουθεί να θεωρείται ως το μέσο του καλοκαιριού σε πολλούς ευρωπαϊκούς πολιτισμούς, αλλά σε ορισμένους πολιτισμούς ή ημερολόγια θεωρείται ως η αρχή του καλοκαιριού.
Στη Σουηδία, το μεσοκαλόκαιρο είναι μια από τις μεγαλύτερες γιορτές του έτους, όταν η χώρα κλείνει όσο και κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων.
Η πολιτισμική συνέχεια: Όπως συνέβη με πολλές αρχαίες ηλιακές γιορτές, η χριστιανική παράδοση ενσωμάτωσε το Θερινό Ηλιοστάστιο στον εορτασμό του Γενεσίου του Ιωάννη του Προδρόμου (24 Ιουνίου), διατηρώντας αναλλοίωτα τα λαϊκά έθιμα της φωτιάς και των μαντικών τελετών (Κλύδωνας).
Ο λαογράφος Γεώργιος Μέγας έγραφε: «Ότι μία νέα χρονική περίοδος αρχίζει με την 24ην Ιουνίου το γνωρίζουν και οι άνθρωποι του λαού: “είναι λιτρόπι” λέγουν, δηλ. ημέρα των θερινών τροπών του ηλίου και δι′ αυτό τον Ιωάννην Πρόδρομον, του οποίου το Γενέθλιον εορτάζεται την ημέραν αυτήν, εις μερικούς τόπους, όπως εις την Κύμην, την Κύθνον, την Λέσβον, την Σινώπην, την Οινόην, τον ονομάζουν Αϊγιάννη “Λιοτροπιόν” ή Αλιτροπιόν ή του Λουτρόπου. Επικρατεί μάλιστα η πίστις ότι ο ήλιος της ημέρας αυτής “τρέμει ή γυρίζει και είναι θαμπερός”».
Μετά το Θερινό Ηλιοστάσιο και άμεσα συνδεδεμένο μ΄αυτό είναι η γενέθλιος εορτή του Αϊ-Γιάννη του Πρόδρομου: «Τ’ Αϊ-Γιαννιού του Λαμπαδάρη», εξ ου και το όνομα που δίνεται στον Ιούνιο «Αϊ-γιαννίτης» ή «Αγιογιαννίτης».
Η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει τα γενέθλια μόνο τριών Προσώπων: της Υπεραγίας Θεοτόκου, του Προδρόμου και του Ιησού Χριστού.
Στην Ελλάδα, η γιορτή του είναι ταυτισμένη με δύο κύκλους εθίμων: με τον Κλήδονα αλλά και με τις φωτιές που ανάβονται την παραμονή της εορτής, απ′ όπου προέρχονται και οι προσωνυμίες «Φανιστής» αλλά και «Ριγανάς» επειδή εκείνη την ημέρα μάζευαν ρίγανη.
Ο Άι-Γιάννης λέγεται και Ριζικάρης, αφού η παράδοση λέει ότι φέρνει τύχη και γι′ αυτό έπρεπε από την παραμονή οι κάτοικοι του χωριού να έχουν τακτοποιήσει όλες τις οικιακές δουλειές τους.
Το προσωνύμιο «Κλήδονας» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «κλήδων» (από την εποχή του Ομήρου) που σημαίνει προγνωστικός ήχος και χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει τον συνδυασμό των τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής.
Ουσιαστικά, ο «Kλήδονας» σχετίζεται με μια λαϊκή μαντική διαδικασία, η οποία λέγεται ότι αποκαλύπτει στις άγαμες κοπέλες την ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου.
Σύμφωνα με το έθιμο, την παραμονή του Αϊ-Γιαννιού, οι ανύπαντρες κοπέλες μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού και μία από αυτές πηγαίνει στο πηγάδι να φέρει το «αμίλητο νερό» και στη διαδρομή μέχρι το σπίτι δεν πρέπει να μιλήσει σε κανέναν.
Στο σπίτι το νερό μπαίνει σε πήλινο δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα προσωπικό της αντικείμενο, τα λεγόμενα ριζικάρια και στη συνέχεια σκεπάζουν το δοχείο με κόκκινο ύφασμα και το δένουν ενώ παράλληλα προσεύχονται στον Αϊ Γιάννη και τοποθετούν το δοχείο σε ανοιχτό χώρο, όπου μένει όλη νύχτα.
Την ίδια εκείνη νύχτα λέγεται ότι τα κορίτσια θα δουν στα όνειρά τους το μελλοντικό τους σύζυγο.
Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι και την παραμονή της Αγίας Αγνής (η Καθολική Εκκλησία την εορτάζει στις 21 Ιουνίου) η οποία συνδέεται με την φωτιά, οι άγαμες κοπέλες μπορούσαν να ονειρευτούν τον μελλοντικό τους σύζυγο. Ένα έθιμο που συνδέεται άμεσα με το παραμύθι της Σταχτοπούτας και την ενασχόλησή της με την Εστία του σπιτιού και τις στάχτες.
Παράλληλα, την παραμονή της γιορτής του Αϊ Γιάννη Ιωάννη, αναβιώνει και το γνωστό έθιμο με τις φωτιές:
Στην πλατεία του χωριού στήνεται μια μεγάλη φωτιά όπου καίνε το πρωτομαγιάτικο στεφάνι και πάνω από την οποία πηδάνε όλοι οι κάτοικοι του χωριού.
Σύμφωνα με την παράδοση, η φωτιά, επιφέρει την κάθαρση και οι άνθρωποι απαλλάσσονται από το κακό.
Στην πραγματικότητα, αποτελεί και μια αναπαράσταση της μύησης των παλαιότερων εποχών στη λαμπερή λατρεία του Ήλιου.
Το «αμίλητο νερό» στη γιορτή του Κλήδονα, που συμπίπτει με τις φωτιές του ηλιοτρόπιου, αλλά και οι κρυφές σκέψεις που κάνουν όσοι παίρνουν μέρος στα δρώμενα της πρώτης νύχτας του καλοκαιριού, οι μαντικές και μαγικές ιδιότητες του «αμίλητου νερού», σε συνδυασμό με τη δύναμη της φωτιάς να κάνει τις ευχές πραγματικότητα, είναι στοιχεία που έχουν καθαρά μυητικό χαρακτήρα.
Αέναη κοσμογονική διαδικασία
Το Θερινό Ηλιοστάσιο δεν αποτελεί απλώς ένα αστρονομικό ορόσημο, αλλά το κορυφαίο σημείο μιας αέναης κοσμογονικής διαδικασίας.
Είναι η στιγμή της απόλυτης κορύφωσης του Φωτός, η ημέρα όπου ο Ήλιος αγγίζει το ζενίθ της δύναμής του, προσφέροντας τη μεγαλύτερη διάρκεια ημέρας και τη μικρότερη νύχτα του έτους.
Από επιστημονικής άποψης, το ηλιοστάσιο σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη του καλοκαιριού για το βόρειο ημισφαίριο.
Ωστόσο, στην ιστορία των ιδεών και των πολιτισμών, η σημασία του είναι βαθύτερη και πολυεπίπεδη:
Η Νίκη του Φωτός: Ιστορικά, συνδέεται με τη νίκη της γνώσης έναντι του σκότους της άγνοιας, την επικράτηση της λογικής και την πνευματική αφύπνιση.
Ο Κύκλος της Φύσης: Αντιπροσωπεύει τη γονιμότητα, την αφθονία της γης και την ολοκλήρωση των πρώτων καρπών, υπενθυμίζοντας στον άνθρωπο τη στενή του σύνδεση με τους ρυθμούς του σύμπαντος.
Η Στιγμή της Μετάβασης: Παραδόξως, η στιγμή της απόλυτης ισχύος του Φωτός φέρει μέσα της και την απαρχή της υποχώρησής του. Από την επόμενη κιόλας ημέρα, οι νύχτες αρχίζουν να μεγαλώνουν, υπενθυμίζοντας τη νομοτελειακή ισορροπία και τη συνεχή ροή των πραγμάτων.
Εν κατακλείδι: Το Θερινό Ηλιοστάσιο παραμένει ένα διαχρονικό σύμβολο ελπίδας και αναγέννησης. Μας καλεί να στρέψουμε το βλέμμα προς το Φως -τόσο το φυσικό όσο και το πνευματικό- και να αναλογιστούμε τη δική μας πορεία προς την αυτογνωσία, την αλήθεια και την εσωτερική καλλιέργεια, μέσα σε έναν κόσμο που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και αναζήτηση ισορροπίας.
