ΔΕΙΤΕ ΠΡΩΤΟΙ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ TRIBUNE ΣΤΟ GOOGLE NEWS 
Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής βρίσκεται ενώπιον μιας ιστορικής καμπής, καθώς η εσωτερική συνοχή του Ιράν δοκιμάζεται από τις φυγόκεντρες δυνάμεις των εθνοτικών του μειονοτήτων.
Για τους μελετητές της διπλωματίας και της ιστορίας, είναι σαφές ότι μια ενδεχόμενη αυτονόμηση αυτών των πληθυσμών δεν θα αποτελούσε απλώς μια εσωτερική μεταρρύθμιση, αλλά μια δομική αναδιάταξη των συνόρων και των ισορροπιών ισχύος στην ευρύτερη περιοχή.
Ακολουθεί η ανάλυση των κυριότερων γεωπολιτικών μετώπων:
Το κουρδικό ζήτημα και η περιφερειακή αποσταθεροποίηση
Η δυναμική των Κούρδων του Ιράν (Rojhelat) λειτουργεί ως καταλύτης για το όραμα ενός ενιαίου Κουρδιστάν.
Μια επιτυχής αυτονόμηση στο ιρανικό έδαφος θα δημιουργούσε έναν ισχυρό πόλο έλξης για τους Κούρδους της Συρίας και του Ιράκ, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της Άγκυρας.
Η Τουρκία, θεωρώντας κάθε κουρδική οντότητα στα σύνορά της ως υπαρξιακή απειλή, ενδέχεται να προχωρήσει σε προληπτικές στρατιωτικές επεμβάσεις, μετατρέποντας το δυτικό Ιράν σε πεδίο περιφερειακής σύγκρουσης.
Ο αζέρικος παράγοντας και η σύγκρουση Ιράν-Ισραήλ
Η πολυπληθής μειονότητα των Αζέρων αποτελεί το «μαλακό υπογάσιο» της Τεχεράνης.
Η ενίσχυση του εθνικισμού των Αζέρων συνδέεται άμεσα με το ανεξάρτητο Αζερμπαϊτζάν, το οποίο αποτελεί στρατηγικό εταίρο του Ισραήλ.
Στο πλαίσιο του άτυπου πολέμου μεταξύ Τεχεράνης και Ιερουσαλήμ, η υποδαύλιση αυτονομιστικών τάσεων στο βόρειο Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ο απόλυτος μοχλός εσωτερικής κατάρρευσης του καθεστώτος των Αγιατολάχ.
Ενεργειακή ασφάλεια και ο αραβικός παράγοντας στο Χουζεστάν
Η επαρχία του Χουζεστάν, όπου κατοικεί η αραβική μειονότητα, αποτελεί την οικονομική καρδιά του Ιράν, καθώς εκεί συγκεντρώνονται τα κυριότερα κοιτάσματα πετρελαίου.
Οποιαδήποτε κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή αυτή θα έθετε σε άμεσο κίνδυνο την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.
Παράλληλα, θα προσέφερε την ευκαιρία στις μοναρχίες του Κόλπου να περιορίσουν την ιρανική επιρροή, υποστηρίζοντας την απόσχιση μιας περιοχής που ιστορικά διεκδικούν ως τμήμα του αραβικού κόσμου.
Το δίλημμα: Δημοκρατική Ομοσπονδία ή «Βαλκανοποίηση»;
Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται για το μέλλον του Ιράν είναι αν η χώρα μπορεί να μετασχηματιστεί σε μια σύγχρονη, συμπεριληπτική δημοκρατία ή αν θα διολισθήσει σε μια βίαιη «βαλκανοποίηση».
Η συγκεντρωτική παράδοση του ιρανικού κράτους, που πηγάζει από την εποχή των Παχλαβί και εντάθηκε από το ισλαμικό καθεστώς, δυσχεραίνει την αποδοχή ενός ομοσπονδιακού μοντέλου.
Χωρίς μια κοινωνική σύμβαση που να εγγυάται την εθνική ανεξαρτησία μέσω της κοινωνικής δικαιοσύνης για όλες τις εθνότητες, ο κίνδυνος ενός κατακερματισμού τύπου Λιβύης παραμένει ορατός.
Κίνα και Ρωσία
Η στάση της Μόσχας και του Πεκίνου απέναντι στην κρίση του Ιράν δεν υπαγορεύεται από ιδεολογικές συμπάθειες, αλλά από την ωμή γεωπολιτική πραγματικότητα.
Για τη Ρωσία και την Κίνα, το Ιράν αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του αντιαμερικανικού μετώπου στην Ευρασία.
Ένας πιθανός εθνοτικός διαμελισμός ή η κατάρρευση του καθεστώτος θα δημιουργούσε ένα κενό ισχύος που οι δύο δυνάμεις επιθυμούν πάση θυσία να αποφύγουν.
Ρωσία: Η Τεχεράνη ως «κόκκινη γραμμή» και στρατιωτικός πνεύμονας
Για το Κρεμλίνο, το Ιράν είναι ένας αναντικατάστατος σύμμαχος. Σε μια περίοδο που η Ρωσία βρίσκεται υπό διεθνή απομόνωση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, η Τεχεράνη προσφέρει κρίσιμη στρατιωτική βοήθεια (όπως τα drones Shahed) και αποτελεί βασικό κρίκο στον διάδρομο Βορρά-Νότου.
Κατά της «ξένης παρέμβασης»: Η Μόσχα υιοθετεί πλήρως το αφήγημα του καθεστώτος, αποδίδοντας τις ταραχές και τις αυτονομιστικές τάσεις σε «υποκίνηση από τη Δύση».
Στρατιωτική υποστήριξη: Πρόσφατες αναφορές δείχνουν ότι η Ρωσία έχει ήδη παραδώσει θωρακισμένα οχήματα Spartak και επιθετικά ελικόπτερα, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την καταστολή εξεγέρσεων σε παραμεθόριες περιοχές, όπως το Κουρδιστάν και το Βαλουχιστάν.
Κίνα: Οικονομικός ρεαλισμός και φόβος για την ενεργειακή αστάθεια
Το Πεκίνο βλέπει το Ιράν ως έναν κρίσιμο εμπορικό εταίρο και μια βασική πηγή πετρελαίου.
Αν και η Κίνα αποφεύγει την άμεση στρατιωτική εμπλοκή, η διπλωματική της στήριξη είναι σταθερή.
Οικονομική ασπίδα: Η Κίνα αντιτίθεται σθεναρά στις μονομερείς κυρώσεις και τους δασμούς που εξήγγειλε η κυβέρνηση Τραμπ εναντίον των χωρών που συναλλάσσονται με το Ιράν, δηλώνοντας έτοιμη να προστατεύσει τα «νόμιμα συμφέροντά της».
Ο τρόμος της «βαλκανοποίησης»: Μια διάλυση του Ιράν θα τίναζε στον αέρα την πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative) στην περιοχή.
Το Πεκίνο προτιμά ένα αυταρχικό αλλά σταθερό Ιράν από μια δημοκρατική αλλά κατακερματισμένη και δυτικόφιλη χώρα.
Η σύγκρουση συμφερόντων με τη Δύση: Ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βλέπουν στις εθνοτικές εξεγέρσεις μια ευκαιρία για την αποδόμηση του «Άξονα της Αντίστασης», η Ρωσία και η Κίνα λειτουργούν ως εγγυητές της εδαφικής ακεραιότητας του Ιράν. Οποιαδήποτε κίνηση προς την αυτονόμηση μειονοτήτων θα βρει απέναντί της όχι μόνο τις δυνάμεις της Τεχεράνης, αλλά και τη διπλωματική -και ενδεχομένως υλικοτεχνική- ισχύ του ανατολικού μπλοκ.
Πολύ σημαντικό: Το Ιράν δεν υπήρξε ποτέ ένα «έθνος-κράτος»
Η πολυεθνική σύνθεση του σύγχρονου Ιράν δεν είναι ένα τυχαίο ιστορικό φαινόμενο, αλλά το άμεσο κληροδότημα των μεγάλων Περσικών Αυτοκρατοριών (Αχαιμενιδών, Πάρθων και Σασσανιδών).
Το Ιράν δεν υπήρξε ποτέ ένα «έθνος-κράτος» με τη δυτική, ομοιογενή έννοια, αλλά πάντα ένα πολυεθνικό οικοδόμημα.
Η αυτοκρατορική κληρονομιά της ανεκτικότητας
Η αρχή έγινε με τον Κύρο τον Μέγα και την ίδρυση της Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών.
Αντίθετα με άλλες δυνάμεις της εποχής, οι Πέρσες επέλεξαν ένα μοντέλο διοίκησης που βασιζόταν στην αυτονομία των υποτελών λαών.
Το σύστημα των σατραπειών: Η αυτοκρατορία χωρίστηκε σε διοικητικές περιφέρειες (σατραπείες), όπου οι τοπικές εθνοτικές ομάδες διατηρούσαν τη γλώσσα, τη θρησκεία και τα έθιμά τους, αρκεί να αναγνώριζαν την ανώτατη εξουσία του «Βασιλέα των Βασιλέων» και να κατέβαλλαν φόρους.
Η «Pax Persica»: Αυτή η πολιτική ενθάρρυνε τη μετακίνηση πληθυσμών και τη δημιουργία ενός «μωσαϊκού» εθνοτήτων εντός των αυτοκρατορικών συνόρων, το οποίο επιβίωσε για αιώνες.
Η γεωγραφία ως φύλακας της διαφορετικότητας
Η γεωμορφολογία του Ιράν έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση αυτής της πολυεθνικότητας. Η κεντρική περσική διοίκηση, εδραιωμένη στο οροπέδιο, δυσκολευόταν ιστορικά να επιβάλει πλήρη πολιτισμική ομοιογένεια στις απομακρυσμένες και ορεινές περιοχές.
Φυσικά σύνορα: Οι οροσειρές του Ζάγρου (όπου κατοικούν οι Κούρδοι και οι Λούροι) και του Ελμπούρζ, καθώς και οι έρημοι στα ανατολικά (Βαλούχοι), λειτούργησαν ως καταφύγια όπου οι εθνοτικές ιδιαιτερότητες παρέμειναν άθικτες από τις αφομοιωτικές τάσεις της κεντρικής εξουσίας.
Από την αυτοκρατορία στο σύγχρονο Κράτος
Με την έλευση της δυναστείας των Σαφαβιδών (16ος αιώνας), ο Σιιτισμός χρησιμοποιήθηκε ως συνεκτικός δεσμός για να ενώσει τις διαφορετικές εθνοτικές ομάδες (Πέρσες, Αζέρους, Κούρδους κ.α.) απέναντι στην Οθωμανική απειλή. Ωστόσο, η εθνοτική ταυτότητα παρέμεινε ισχυρότερη από την κρατική.
Στον 20ό αιώνα, η δυναστεία των Παχλαβί επιχείρησε να επιβάλει έναν βίαιο «εκπερσισμό», στα πρότυπα του ευρωπαϊκού εθνικισμού, προσπαθώντας να μετατρέψει μια αυτοκρατορική κληρονομιά σε ένα ομοιογενές έθνος-κράτος.
Αυτή ακριβώς η σύγκρουση μεταξύ της ιστορικής, πολυεθνικής πραγματικότητας και της συγκεντρωτικής κρατικής πολιτικής είναι που τροφοδοτεί τις σημερινές αναταράξεις.
Το σύγχρονο Ιράν είναι ο «κληρονόμος» ενός χώρου που ιστορικά διοικούνταν ως συνομοσπονδία λαών και όχι ως ενιαία εθνοτική οντότητα. Η σημερινή διπλωματική πρόκληση της Τεχεράνης είναι να διαχειριστεί αυτή την αυτοκρατορική ποικιλομορφία χωρίς να καταφεύγει στην καταστολή που απειλεί την εθνική του ανεξαρτησία.
